گالری تصاویر
پیوندهای مهم
  • پورتال امام خمینی
  • دفتر مقام معظم رهبری
  • ریاست جمهوری
  • معاونت امور مجلس
  • نقشه جامع علمی کشور
  • Ministry of Science, Research and Technology
  • صندوق احیا و بهره برداری از بناهای تاریخی و فرهنگی کشور
شهر تفلیس

شهر تفلیس، عروس قفقاز
 مشخصات كلی

 

نام شهر

به گرجي تْبيليسي؛ تلفظ اصلي Tbilisi

به فارسي تفليس

كشور

گرجستان

مختصات

شرقی′۴۷°۴۴ شمالی′۴۳°۴۱

تاسیس

حدود ۴۷۹ میلادی

شهردار

داویت نارمانیا

مساحت

جمعاً ۷۲۶ کیلومترمربع

ارتفاع

۷۷۰ متر

جمعیت

 717  313 1

تراکم

۱٬۵۸۷٫۵/کیلومترمربع

منطقه زمانی

Georgian Time UTC+4 یوتی‌سی ۴+

کد پستی

0100 - 0150

پیش‌شماره تلفن

۳۲ ۹۹۵+

وبگاه رسمي

www.tbilisi.gov.ge

 

جغرافیا

تفليس يكي از بزرگترين و مهمترين شهرهاي سياسي، اقتصادي، صنعتي و فرهنگي منطقه قفقاز محسوب مي‌شود كه در سده‌هاي 3-2 ميلادي تاسيس شده و از سده 5 ميلادي تا به امروز پايتخت گرجستان مي‌باشد.

نواحي شهر تفليس از هزاره چهارم پیش از میلاد مسکونی شد. برای اولین بار در سالنامه‌های قرن چهارم میلادی از تفلیس به عنوان قلعه - شهر نام برده شده‌است.

 تفلیس به علت واقع شدن در محل تلاقی راه‌های مهم همیشه دارای اهمیت منطقه‌ای بوده و همین ویژگی‌ها سبب گسترش و توسعه این شهر از دیرباز تاکنون شده‌است. تفليس در ۱۲۰ کیلومتری رشته کوه‌هاي قفقاز بزرگ و ۲۵۰ کیلومتری دریای سیاه قرار دارد و با شهرهای تاشکند، استانبول، رم، بارسلون، بوستون، و شیکاگو هم‌عرض است. تفليس در دو طرف ساحل رود «کر» یا «کور» (به زبان گرجی متکواری Mtkvari) در درون دره‌ای گسترده ‌است. این رود که از رشته کوه‌هاي قفقاز كوچك در ترکیه سرچشمه می‌گیرد به طول ۳۶ کیلومتر در شهر جاری است. سد «اورتاچالا» (Ortachala) سرعت جریان آب را در مسیر شهر کاهش می‌دهد و رژیم آبی آن را تنظیم می‌کند.

دو دریاچة کوچک به نام «لیسی» (Lisi) و «لاك پشت» در دامنه‌های شمالی تفلیس واقع شده‌اند. «دریاچة مصنوعي تفلیس» در پشت رشته کوه «ماخاتا» (Makhata) واقع است و پیرامون آن دشت سامگوری (Samgori) قرار دارد.

در قسمت قديمي شهر تفليس چشمه‌های آب‌گرم جریان دارد که دارای ترکیبات قلیایی و سولفات است.

 

آب و هوا

هوای تفلیس به سبب نسیمی که از کوهستان‌ها در دره‌های اطراف می‌وزد همیشه پاکیزه‌ است. متوسط درجه حرارت آن 13،2 است. در گرمترین ماه تابستان درجة حرارت به 30 و در سردترین ماه زمستان به 2- می‌رسد. متوسط سالانة بارندگی ۵۰۵ میلیمتر است که ۳۴ درصد آن در ماه‌های گرم می‌بارد.

 

نهادهاي سياسي و شهرداري

موقعيت حقوقي شهر تفليس، در ماده دهم قانون اساسي و «قانون پايتخت كشور گرجستان» تعريف شده است. شهر تفلیس وابسته به هیچ استان نمی باشد و دارای ساختار سیاسی و اداری مستقل می باشد. تفلیس توسط شوراي شهر و شهردار اداره مي‌شود كه هر كدام به مدت چهار سال بطور مستقيم از سوی مردم انتخاب مي‌شوند. اعضای شورای شهر و شهردار تفلیس به مدت 4 سال و با رای مستقیم مردم انتخاب می شوند. آخرین انتخابات شورای شهر و شهرداری در تاریخ 30 می 2010 برگزار شد که طی آن آقاي گيگي اوگولاوا   (Gigi Ugulava) به مقام شهرداری و آقاي زال ساماداشويلي (Zaal Samadashvili) به مقام رييس شوراي شهر تفلیس انتخاب شدند. قرار است انتخابات بعدی در سال 2014 برگزار گردد. شهر تفلیس از نظر اداري به شش منطقه و هر منطقه به چند ناحيه تقسيم مي‌شود كه در شوراي شهر نمايندگان خود را انتخاب مي‌كنند. شهر تفلیس در آینده قرار است با چند شهر نزدیک مانند « روستاوی» به هم بپیوندد و یک شهر بزرگ تاسیس شود.

قبل از تفلیس، برخی شهرهای دیگر مانند« متسختا» و «کوتائیسی» پایتخت گرجستان بوده اند.

موقعیت صنعتی شهر تفلیس

شهر تفلیس از اوایل سده 19میلادی به بعد، به عنوان مرکز سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی منطقه قفقاز توسعه سریعی داشته است. این شهر در دوره شوروی سابق به بیشترین توسعه اجتماعی و اقتصادی خود رسیده بود. از دهه 30 قرن بیستم، عمده مراکز اقتصادی مانند کارخانجات و مکان های تجاری و غیره گرجستان در تفلیس متمرکز شده است. بیش از50 درصد کل شرکت های به ثبت رسیده در گرجستان در این شهر فعالیت دارند. همچنین50 درصد فرصت های شغلی کشور نیز در پایتخت ایجاد شده است. شهرداری تفلیس در حال حاضر  اولویت های ذیل را برای توسعه شهری اعلام کرده است:

-         عمران و شهرسازی و بازسازی بافت های قدیمی؛

-         حمل و نقل؛

-         زیرساخت؛

-         صنایع و مراکز مرتبط با جهانگردی؛

-         بانکداری؛

-         تجارت بین المللی؛

زمان شوروی کارخانه بزرگ هواپیماسازی نظامی «سوخو» در تفلیس قرار داشت. پس از فروپاشی کمونیسم، روسیه قطعات لازم برای مونتاژ سوخو را به گرجستان ارسال ننمود. در حال حاضر بخشهای مهم این کارخانه بازسازی شده ولی برای تعمیرات هواپیما استفاده می شود.

از دیگر کارخانجات شهر می توان به : کارخانه ساخت ماشین آلات، کارخانه رایانه و سخت افزار رایانه، برخی وسایل الکتریکی خانگی، لبنیات، نوشابه سازی ، شکلات و اشاره کرد.

بخش جهانگردی یکی از مهمترین و توسعه یافته ترین بخش های اقتصادی و درآمدزای شهر تفلیس محسوب   می شود. رشد سریع این بخش، موجب شده تا شاهد توسعه زیرساخت ها، شبکه حمل و نقل مسافرین، ساخت هتل ها و رستوران ها و مراکز تفریحی و گردشگری در این شهر باشیم.

 

در قسمت جنوب شرقی شهر بقایای «نارین قلعه» (قسمت‌های قدیمی آن متعلق به قرن چهارم میلادی است و قسمت‌های بعدی در قرون شانزدهم تا هفدهم میلادی ساخته شده ‌است) قرار دارد. کلیسای سنگی «آنچیس خاتی» (Anchis Khati) (قرن ششم)، معبد «متخي» (Metekhi) (۱۲۷۸ـ۱۲۹۳)، کلیسای جامع «سیونی» (Sioni) (قرون ششم تا هفتم میلادی)، حمام‌های رستم‌خان (قرن هفدهم) و مسجد تفلیس، از جمله آثار تاریخی شهر در این قسمت است. اکثر مسلمانان تفلیس (شیعه‌های آذری) در این قسمت شهر ساکن اند.

 

حمل و نقل

در شهر تفليس شبكه گسترده وسايل نقليه مانند: مترو، اتوبوس، ميني بوس و تاكسي وجود دارد. متروي تفليس دو خط به طول كلي 35 كيلومتر و 22 ايستگاه دارد كه در سال 1343 هـ ش راه‌اندازي شده است. خط بين المللي راه‌آهن از سواحل درياي خزر به سواحل درياي سياه از شهر تفليس گذر داشته و مركز مهم ريلي را ايجاد كرده است. تفليس داراي فرودگاه بين المللي مي‌باشد.

اماكن تاريخي و ديدني شهر تفليس

 

برج مخابراتي، هتل راديسون، كاخ رياست جمهوري، ميدان آزادي

تفليس به زبان گرجی با اسم تبیلیسی، مشتق از واژه تبیلی، به معنای «گرم»، منسوب به چشمه‌های آب گرم، نامیده می‌شود. بنابر روايت منابع تاريخي گرجي، در سده 5 ميلادي واختانگ گرگاسالی (گرگ‌سر) شاه گرجستان در این منطقه با استفاده از شاهين مشغول به شکار بود كه شاهين، قرقاول را دنبال كرده و هر دو پرنده در چشمه آب گرم افتادند و مردند. شاه از چشمه آب گرم خوشش آمده، دستور ساخت شهر و انتقال پايتخت را داد. منطقه تفلیس در هزاره چهارم تا سوم پیش از میلاد مسکونی شده بود. تفلیس به علت واقع شدن در محل تلاقی راه‌های مهم همیشه دارای اهمیت منطقه‌ای بوده و همین ویژگی‌ها سبب گسترش و توسعه این شهر از دیرباز تاکنون شده ‌است.

 

اپراي ملي و تئاتر دراماتيك در خيابان روستاولي

منظره شهر و خيابان شاردن در محله قديمي

خانه‌هاي سنتي در محله قديمي و آبشار در پارك گياه‌شناسي تفليس

نارین قلعه

نارین قلعه بالای تپه‌ای در محله تفلیس قدیم قرار دارد که در سده‌هاي مختلف (از سده 5 تا 18 میلادی) ساخته شده است. ساختار قلعه عمدتاً در سه سطح قرار گرفته است. در سده‌هاي میانی در آن قصر پادشاهی و کلیسای سنت نیکولاس بوده که در سده 20 مرمت شده است.

 

نارین قلعه

قلعه تفليس در سده 4 ميلادي به اسم «شوریس تسیخه» (قلعه حسد) تاسیس شد و در سده 7 میلادی به خصوص در سده 12 ميلادي 6 هجري قمري گسترش و توسعه یافت. بعد از ورود مغولها به تفلیس اين مكان «نارین قلعه» (قلعه کوچک) نامگذاري شده است. در سال 1827 ميلادي / 1205 شمسي بخش بزرگی از حصار قلعه بر اثر زلزله آسیب دیده و از بین رفت.

 

حمام‌های آب گرم گوگردی تفلیس

در طول سده‌‌هاي متمادي در سراسر خاورمیانه حمام‌هاي آب گرم معدنی تفلیس معروف بوده است. روايت تاريخي گرجي، کشف آب گرم معدنی را به شاه واختانگ گرگاسالي نسبت مي‌دهد. يكي از جغرافی‌دانان عرب سده 10 ميلادي / 4 هجري قمري اظهار داشت كه «در شهر تفلیس حمام‌هایی مانند حمام‌های تيبریاد قرار دارد که آب این حمام ها بدون آتش می‌جوشد». بنابر منابع تاریخی، در سده 13 ميلادي / 7 هجري قمري در تفلیس 65 حمام آب گرم معدنی وجود داشت. در سده‌هاي 14-13 ميلادي / 8-7 هجري قمري مارکوپولو جهانگرد و ماجراجوي معروف ونیزی نيز در مورد حمام‌های تفلیس اطلاعات قابل توجه‌اي را تعريف كرده است. در سال 1795 ميلادي / 1173 هجري قمري هنگام لشكرکشی آقا محمدخان قاجار حمام‌های گوگردي تفلیس ویران شد. در سده 19 ميلادي در شهر تفلیس فقط چند حمام وجود داشت که یکی از مهمترین محل‌هاي تجمع و سرگرمی اهالي و مهمانان شهر محسوب مي‌شد. يكي از ورودي‌هاي حمام‌های گوگردي «حمام رنگارنگ» نام دارد كه در سده 19 ميلادي توسط استادان اصفهاني به سبك ايراني احداث شد كه جزئي از ميراث فرهنگي شهر شمرده مي‌شود. امروز حمام‌هاي معروف آب گرم تفليس به عنوان يكي از جاذبه‌هاي جهانگردي، بهداشتی و درمانی محله قديمي شهر زيباي تفليس می‌باشند.

 

منظره محله قديمي تفليس و نارين قلعه از پشت بام حمام‌هاي آب گرم

 

رودخانه کر (متکواری)

رودخانه کر بزرگترین رودخانه قفقاز است. سرچشمه از ترکیه، در ارتفاع 2742 متر در شیب شرقی کوه قیزیل گیادوک می باشد و در خاك جمهوري آذربایجان پس از یکی شدن با رود ارس، به دریای خزر می‌ریزد. طول این رود 1515 کیلومتر (184 کیلومتر در ترکیه، 435 کیلومتر در گرجستان، 906 کیلومتر در آذربایجان) است. روی رودخانه کر نیروگاه‌ها و پل‌های زیبای متعددی، بویژه در شهر تفلیس ساخته شده است. رود خانه «کر» غنی از ماهی است. در برخی متون تاریخی ذکر شده که «کور» یا «کورا» از نام  «کوروش » گرفته شده است.

 

نقشه مسير و حوزه رود كر در منطقه قفقاز

حاشیه رود «كر» از دوران پيش از تاريخ سكونت‌گاه انسان بود كه در دوره نوسنگي و اوايل دوره برنز با شكل گيري تمدن‌هاي كور و ارس به اوج توسعه و شكوفايي خود رسيده است.

 

درّه رود كر در شهرستان آخالتسيخه در مجاورت مرز گرجستان با تركيه و منظره رود در شهر تفليس

 

کلیسای سیونی

ساخت کلیسای جامع سیونی در كرانه جنوبي رود «کر» در سده 6 ميلادي آغاز شد و در اوایل سده 7 ميلادي به پایان رسید. این کلیسا در طول تاريخ بر اثر حملات مختلف، چندين بار ویران شد. در سال 1226 ميلادي / 622 هجري قمري جلال الدین خوارزمشاه تفلیس را اشغال کرد. وی گنبد کلیسای سیونی را خراب و به جای آن تاج و تخت خود را گذاشت و از آنجا قتل عام اهالي شهر را که روی پل مِتِخی، به شمايل حضرت عیسی مسیح و حضرت مریم مقدس توهین ننمودند، تماشا ‌کرد. منابع گرجی ادعا می کنند که در آن روز، حدود صد هزار گرجي به خاطر  مسيحی بودن کشته شده اند.

 

كليساي جامع سيوني شهر تفليس

آتشگاه

در محل تفلیس قدیم، یک معماری خیلی قدیم محفوظ شده که با اسم «آتشگا» معروف است. اسم «آتشگا» از واژه فارسی «آتشگاه» گرفته شده است. روابط ديرينه تاريخي دو ملت بر فرهنگ گرجستان تاثير زيادي گذاشت كه احداث آتشگاه زرتشتیان در سده 5 ميلادي در پایتخت اين كشور و همزیستی مذهبي با مسيحيان ارتودکس نمونه بارز آن  است. ساختمانی که تا به امروز مانده، در سده‌هاي 12-9 ميلادي / 7-3 هجري قمري به رصدخانه تبديل شد و در دوره صفوي مرمت و مسقف شد و به عنوان مسجد نيز مورد استفاده قرار مي‌گرفت. امروز ساختمان مذكور در فهرست ميراث فرهنگي گرجستان ثبت شده و يكي از جاذبه‌هاي تاريخي تفليس محسوب مي‌شود.

 

مناظر بيروني و دروني آتشگاه تفليس

قصر دارجان

قصر دارجان (ساچینو) در سال 1776 ميلادي / 1189 هجري قمري در كرانه سمت چپ رودخانه کر ساخته شد و اقامت‌گاه شاهبانو دارجان همسر ایراکلی دوم پادشاه گرجستان شرقي بود. قصر مذكور روی خرابه‌های قلعه قدیمی با استفاده از سنگ رودخانه و آجر مربع‌شكل و گرد احداث گرديد كه برج اصلی آن با ايوان چوبی سنتي تزيين شده است. در قرن 19 میلادی در این قصر صومعه و کمی دیرتر یک مدرسه واقع شده بود. در دوره شوروی کاخ را مسکونی کردند و در دهه 80 تئاتر یک بازیگر وریکو آنجاپاریدزه هنرمند نامي گرجي در آن نيز قرار گرفته بود.

 

مسجد جمعه تفلیس (دو محراب)

در سده 7 ميلادي / 1 هجري قمري، ورود عرب‌ها به گرجستان، تصرف شهر تفلیس و تاسيس امارت تفليس در سده 87 ميلادي / 2 هجري قمري، باعث استقرار جمعیت مسلمان در شهر گرديد. پس از ويراني‌هاي مكرر تفليس توسط مغول‌ها و سپس تيمور لنگ، اولین مسجد در سده 16 میلادی / 10 هجري قمري ساخته شد. در سال 1522 ميلادي / 928 هجري قمري در كرانه راست رودخانه کر، در جای کلیسای خراب شده مسجد شیعیان با مرمت و تزيينات بسيار زيبا ساخته شده بود که در سال 1958 ميلادي توسط دولت كمونيستي شوروي به بهانه ساختن پل تخريب شد.

 

مسجد زيباي شیعیان تفليس که در دوره صفوي در كرانه جنوبي رود كر ساخته شده بود و توسط دولت شوروي تخريب شد

در سال‌های 1735-1723 ميلادي / 1147-1135 هجري قمري در دوره كوتاه‌مدت سلطه عثمانی‌ها بر تفليس مسجد سنی ها ساخته و در اواسط همان سده با دستور نادر شاه نابود شد که در سال‌های 1851-1846 ميلادي / 1229-1224 شمسي توسط معمار ایتالیايی جیووانی اسکودیری ترمیم شده بود. در پایان سده 19 ميلادي این مسجد هم خراب شد، اما متعاقبا همانجا مسجد فعلی ساخته شد که تنها مسجد تفلیس می باشد و در آنجا مسلمانان سنی و شیعی كنارهم فعالیت مي‌كنند. در زمان نگارش این گزارش، رییس این شیعه و معاون وی سنی است.

 

مقبره مشاهير گرجستان (متاتس میندا)

روی تپه «متاتس ميندا»( به معنی کوه مقدس)، در حياط کلیساي «پدر داود» مقبره مشاهير گرجستان واقع شده است. بزرگترين نویسندگان، شعرا، دانشمندان، هنرمندان، فعالان اجتماعی و فرهنگی گرجستان در مكان مذكور به خاک سپرده شده‌اند. قبر الكساندر گريبایدوف وزير مختار امپراتوري روسيه در دربار قاجار و داماد الكساندر چاوچاوادزه شاعر معروف گرجي كه در تهران كشته شد به همراه قبر همسرش، در همان گورستان قرار دارد.

 

کلیساي «پدر داود». قبر الكساندر گريبایدوف و همسر گرجي او نينو چاوچاوادزه

میدان آزادی

میدان مرکزی تفلیس، در منطقه قدیمی شهر واقع شده است. در دل میدان مجسمه 44 متری گیورگی مقدس وجود دارد. در دوران شوروی در این میدان مجسمه لنین و اسم این میدان، میدان لنین بود. در اطراف میدان ادارات دولتی و فرهنگی متعدد، موزه‌ها، هتل‌ها و ساختمان بانک مرکزی قرار دارد.

 

 

ساختمان شهرداري و هتل كرتيارت ماريوت در ميدان آزادي

کلیسای جامع سامبا (تثلیث)

در سال 1989 ميلادي / 1367 شمسي به مناسبت هزار و پانصدمین سالگرد خودمختاری کلیسای ارتدکس گرجستان و جشن دو هزارمين سالگرد تولد حضرت عیسی مسیح، ایده ساخت کلیسای جامع جديد به وجود آمد. در ماه مه سال 1989 ميلادي/ ارديبهشت 1368 شمسي، با رهبری ايلياي دوم اسقف اعظم گرجستان، از طرف شهرداری تفلیس مناقصه پروژه کلیسای جامع تثليث مقدس اعلام گرديد و طرح ارچیل میندیاشویلی معمار معاصر و نامي گرجستان برنده شد. به دلیل بحران‌های اجتماعی و سیاسی انجام این طرح برای شش سال متوقف شد و در تاریخ 23 نوامبر سال 1995 ميلادي / 2 آذرماه 1374 شمسي ساخت کلیساي مذكور آغاز گرديد. ایلیا دوم اسقف اعظم گرجستان در تاریخ 23 نوامبر سال 2004 ميلادي / 3 آذرماه 1383 شمسي، روز يادبود سنت گيورگي، کلیسای جامع تثليث را افتتاح و تبرک نمود.

   

کلیسای جامع تثليث مقدس

اداره کل ارزیابی و نظارت
سامانه تایید اسناد کنسولی
برای تایید کلیه اسناد کنسولی و دانشجویی اعم از وکالتنامه ، گواهی امضا، تایید مدارک دانشجویی و پزشکی امکان پذیر است
سامانه روادید الکترونیکی
امکان دریافت روادید الکترونیک به صورت برخط در این سامانه تعبیه شده است
سامانه امور کنسولی و ایرانیان
در این سامانه کلیه فرم های کنسولی و قوانین مربوطه درج گردیده است
کليه حقوق اين سايت متعلق است به وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي ايران